Apollon ve Daphne Heykeli

Apollon ve Daphne Heykeli,
Borghese Galerisi (Roma)

Sanatçı: Gian Lorenzo Bernini

Sergilendiği yer: Borghese Galerisi

Konu: Apollon ve Dafni

Dönem: Barok

Malzeme: Mermer

Oluşturulma dönemi: 1622–1625

Yükseklik: 243 cm

Bernini, heykeli yapması için Kardinal Scipione Borghese tarafından görevlendirilmişti. Heykel ile ilgili ilk çalışmaların çoğu 1622-1623’te yapıldı, ancak muhtemelen Bernini, Davut Heykeli’ni yapmak için bu heykele biraz ara verdi ve 1625 yılına kadar heykeli ancak bitirebildi.

Bernini, heykeli kendi başına icra etmemiştir. Daphne’nin insandan ağaca dönüşümünü gösteren ayrıntıları (yaprak ve dalları gibi) ve rüzgârda uçuşan saçlarını; Bernini’nin atölyesinde çalışan Giuliano Finelli yapmıştır.

Pagan eserlerinden esinlenmiş bir sanat eserini, Hıristiyan ahlakına uygun bir şekilde aşılayabilmek için Kardinal Maffeo Barberini’nin (ileride Pope Urban VIII) bir sözü yazılmıştır:

“Kaçışı takip etmeyi seven insanların,

Sonunda ellerinde sadece yaprakları ve acı meyveleri kalır.”

– Kardinal Maffeo Barberini

Mitolojiye göre şimşek tanrısı Zeus’un ve titan Leto’nun oğlu Apollon’un avcılık tanrıçası olan Artemis adında bir ikiz kardeşi vardır. Zeus’un karısı Hera’nın, kendisini aldatan Zeus’u kıskanıp lanetlediği Leto’nun ikizleri doğurması tam dokuz gün sürmüştür ve bu sürecin sekizinci gününde Artemis doğmuştur. Bütün bu ızdırabı, sancıyı ve acıyı gören Artemis kendi kendine bakire kalma sözü verir.

Apollon çok kısa sürede büyüyerek güçlü-kuvvetli, yakışıklı bir Tanrı olur. Çok iyi bir okçudur ve gümüş yayı bir silah olduğu kadar, gücünü de simgeler. 

Okçulukla ilgili olan bir de aşk tanrıçası Eros vardır. Eros’un da oku ve yayı vardır; ama o bunları kadınların kalbini fethetmek için kullanır. Okları iki çeşittir: sivri, altın uçlu, kısa okları vurduğu kişiyi ilk gördüğüne aşık eden bir etki yaratır. Kör uçlu, kurşun kaplı okları ise saplandığı kişinin duygularını öldürür. İşte bu silahlar, Eros’u güç delisi yapmış ve böbürlenmesine yol açmıştır.

Dev bir yılan olan Python’u henüz öldürmüş olan Apollon, kasıla kasıla yürüyen Eros’u görür ve onun bu halini gülünç bulur. Eros ile dalga geçer, onu küçümser. Eros da bu yaptığına onu pişman edeceğini söyler. Eros’un oklarının etkisi çok güçlüdür ve Apollon da dahil olmak üzere hiç kimse bu etkilerden azade değildir. 

Apollon ve Daphne Heykeli,
Borghese Galerisi (Roma)

Eros, nehir tanrısı Peseus’un dillere destan güzellikteki kızı, bakire bir Nereid (nehir perisi) olan Daphne’yi babasının ırmaklarının birinin kıyısında bulur ve kızı kurşun uçlu okuyla vurur. Ardından altın uçlu bir ok ile de Apollon’u vurur. Vurulan Apollon, Daphne’yi gördüğü an ona deliler gibi aşık olur, vücudu baştan aşağıya büyük bir arzu ile dolar. Ancak kurşun uçlu ok ile vurulduğu için veya bazı kaynaklara göre tanrılarla birlikte olan nehir perilerinin çektikleri acılardan haberdar olan Daphne, Apollon’dan kaçar. Apollon ona şiirler okuyup, sonsuz aşk vaatlerinde bulunurken Daphne kaçmaya ve babası Peseus’tan (kimi kaynaklara göre Gaea’dan) yardım istemeye devam eder. Tam Apollon, Daphne’yi yakalayıp kollarına alacağı sırada Peseus’un yardımı ulaşır ve Daphne’nin vücudu yavaş yavaş katılaşmaya, kök salmaya başlarken kollarından yapraklar çıkmaya başlar. Daphne, bir ağaca dönüşür ve ağacın adına da biz bugün “Defne” ağacı demekteyiz. 

Arzunun ateşiyle yanmakta olan Apollon, Defne ile evlenemeyecekse bile Defne ağacının kendisine ait olacağını ilan eder. Bundan sonra defne yaprakları daima onu süsleyecektir. Defne çelenkleri muzaffer komutanları onurlandırmak için kullanılacak; Apollon’un ölümsüzlüğü ve ışıl ışıl parlayan saçları gibi, defne yaprakları da asla solmayacaktır. Defne, onurun ve takdirin simgesi oldu.

Bu tanrısal aşk hikayesinin geçtiği yerin bugünkü Antakya’daki Harbiye olduğu söylenir ve derler ki “Harbiye’nin şelaleleri de güzel Daphne’nin döktüğü gözyaşlarıdır.” Ancak Kaynakça’da da belirttiğim kaynaklarda bu olayların gerçekleştiği yerin Orta Yunanistan’daki Tesalya Ovası’nda yer alan Peneus Nehri’nin ya da Güney Yunanistan’daki Peleponnesos’taki Ladon Nehri’nin kıyısı olduğu belirtilmektedir.

Kaynakça

Yunanistan’ın Tasviri, Pausanias, MS yak.150;

Metamorphoses (Dönüşümler), Ovidius, MS 8

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir